الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
54
تفسير مجمع البيان (فارسى)
وَ لَكُمْ نِصْفُ ما تَرَكَ أَزْواجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ : اگر همسرانتان داراى فرزند يا فرزند زادهاى نباشند ، نصف تركهء آنها به شما مىرسد . فَإِنْ كانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ : اگر آنها داراى فرزند يا فرزند زاده باشند ، يك چهارم تركه مال شماست . مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِها أَوْ دَيْنٍ : در بارهء وصيت و دين ، قبلا بحث شد . وَ لَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ : اگر داراى فرزند نباشيد ، همسرانتان يك چهارم تركه را خواهند برد . فَإِنْ كانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ : اگر داراى پسر يا دختر يا نوهاى باشيد ، سهم ايشان از تركهء شما يك هشتم است . مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِها أَوْ دَيْنٍ : در اين باره قبلا بحث شده است . سپس در صدد بيان ميراث فرزند مادر برآمده ، مىفرمايد : وَ إِنْ كانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلالَةً : در بارهء معناى كلاله اختلاف شده است : 1 - بعقيدهء جماعتى از صحابه و تابعين كه ابو بكر و عمر و ابن عباس ( بنا بر يكى از دو روايت ) و قتاده و زهرى و ابن زيد از ايشانند ، كلاله غير از پدر و فرزند است . بنا بر روايتى ديگر ، بعقيدهء ابن عباس كلاله غير از پدر است . 2 - ضحاك و سدى گويند : كلاله اسم است براى ميتى كه از او ارث برده مىشود . 3 - بنا به آنچه از ائمه عليهم السلام روايت شده ، كلاله خواهران و برادران ميت هستند . آنچه در اين آيه ذكر شده است خواهران و برادران مادرى ميت هستند . در آخر همين سوره ، آنهايى ذكر شدهاند كه خواهران و برادران مادرى و پدرى يا تنها پدرى ميت هستند . أَوِ امْرَأَةٌ : عطف است بر « وَ إِنْ كانَ رَجُلٌ » بنا بر قول كسى كه خود ميت را كلاله مىنامد مقصود اين است : اگر مرد كلالهاى يا زن كلالهاى مالش به ارث برده شود . . . و بنا بر قول كسى كه وارث زنده را كلاله مىنامد ، مقصود اين است :